سیاست خارجی افغانستان در قبال ایالات متحده (۲۰۰۱-۲۰۲۱): از حامد کرزی تا اشرف غنی
مقدمه
سیاست خارجی افغانستان در دو دهه گذشته بهطور کامل تحت تأثیر رابطه با ایالات متحده شکل گرفت. این دوره از «همکاری استراتژیک نزدیک» آغاز شد و به «وابستگی بحرانزده» ختم شد. روابط افغانستان با آمریکا در دو مرحله اصلی تقسیم میشود: دوره حامد کرزی (۲۰۰۴-۲۰۱۴) که با تنش و انتقاد همراه بود، و دوره اشرف غنی (۲۰۱۴-۲۰۲۱) که به تبعیت کامل و وابستگی مطلق منجر شد. در این دوره، افغانستان بین «حاکمیت ملی» و «مشتری کمکهای خارجی» oscilate کرد، که در نهایت به سقوط سریع دولت در ۲۰۲۱ انجامید.
دوره حامد کرزی (۲۰۰۴-۲۰۱۴): همکاری همراه با تنش
وابستگی کامل امنیتی و اقتصادی: افغانستان به کمکهای مالی و نظامی آمریکا برای بقا متکی بود
شریک استراتژیک در جنگ علیه ترور: همکاری نزدیک اطلاعاتی و نظامی برای مبارزه با طالبان و القاعده
تأکید بر حاکمیت ملی: کرزی به عملیات شبانه آمریکا و بازداشتگاه بگرام اعتراض کرد
تلاش برای صلح تحت رهبری افغانها: کرزی از رویکرد آمریکا در مذاکرات با طالبان ناخشنود بود
امضای توافقنامه امنیتی دوجانبه (BSA): کرزی تا آخرین لحظه برای کسب امتیازات بیشتر در امضای آن تعلل کرد
ویژگیهای کلیدی سیاست افغانستان در دوره کرزی
انتقاد از رفتار آمریکا به عنوان عامل نقض حاکمیت افغانستان
اعتراض به کشته شدن غیرنظامیان در عملیات نیروهای ویژه آمریکا
اختلاف بر سر کنترل زندان بگرام و نحوه برخورد با زندانیان
تلاش برای رهبری روند صلح با طالبان به صورت «تحت رهبری افغانها»
امضای BSA با تأخیر و تلاش برای کسب امتیازات بیشتر
دوره اشرف غنی (۲۰۱۴-۲۰۲۱): تبعیت استراتژیک و وابستگی مطلق
تبعیت کامل به ازای تضمین امنیت: غنی خود را متحد بیقید و شرط آمریکا معرفی کرد
اجرای بیقید و شرط توافقنامه امنیتی (BSA): غنی این توافق را بلافاصله پس از رسیدن به قدرت امضا کرد
هماهنگی کامل نظامی: دولت غنی همکاری اطلاعاتی و عملیاتی با آمریکا به حداکثر رساند
واگذاری کامل ابتکار عمل صلح به آمریکا: غنی در روند صلحی که آمریکا رهبری میکرد، نقش حاشیهای داشت
آزادی زندانیان طالبان: غنی تحت فشار آمریکا هزاران زندانی طالبان را آزاد کرد
ویژگیهای کلیدی سیاست افغانستان در دوره غنی
عدم آمادگی برای خروج آمریکا: سیاست غنی بر اساس ماندن دائمی آمریکا بنا شده بود
آزادی زندانیان طالبان به عنوان پیشزمینه مذاکرات آمریکا-طالبان
عدم مشارکت واقعی دولت افغانستان در مذاکرات صلح
وابستگی مطلق نظامی و اقتصادی به واشنگتن
شکست استراتژی غنی با تصمیم دولت بایدن برای خروج بدون قید و شرط
تحلیل نهایی و نتیجهگیری
وابستگی پارادایم غالب: سیاست خارجی افغانستان فاقد استقلال واقعی بود و تابع استراتژی آمریکا بود
تضاد ذاتی در نقشها: افغانستان هم حاکمیت ملی را طلب میکرد و هم «مشتری کمکهای خارجی» بود
شکست در ایجاد نهادسازی پایدار: کمکهای عظیم آمریکا نتوانست دولت مقتدر و ارتش مستقل ایجاد کند
حاشیهنشینی در روند صلح: مذاکرات مستقیم آمریکا با طالبان مشروعیت دولت را تضعیف کرد
علت سقوط: خروج آمریکا منجر به فروپاشی سریع دولت و ارتش افغانستان شد
نتیجهگیری
سیاست خارجی افغانستان در قبال آمریکا از «همکاری انتقادی» به «تبعیت مطلق» تحول یافت، اما هر دو رویکرد نتوانستند امنیت، حاکمیت یا بقای دولت را تضمین کنند. وابستگی کامل به ایالات متحده، بدون ایجاد نهادهای پایدار، در نهایت به سقوط سریع افغانستان در ۲۰۲۱ انجامید. این دوره نشان داد که سیاست خارجی وابسته، بدون استقلال واقعی و نهادسازی پایدار، نمیتواند در برابر تغییرات استراتژیک حامی خارجی مقاومت کند.
